name

folgje ús

Facebook Twitter Google

 

Foaropwurd

Fers2 nû. 3.16, 15 oktober 2017

Oer keunst gjin wurd

 

image Fers2

 

 

Keunst, dêr hat de provinsje Fryslân gjin belied foar.Provinsje Fryslân, ‘Begroting 2018, 5.2 Cultuur en erfgoed’, s.a. <https://provinciale-begroting.frl/2018/planning-control/begroting/programma-5-mienskip/5-2-cultuur-en-erfgoed/> [krigen 8 oktober 2017]. Provinsjes hawwe de lêste jierren slim besunige op kultuer, dêr’t se keunst ûnder beflappe, en doarre yn ’e oanrin nei de ferkiezingen krekt wat ynklusyf kultuerbelied oan te kundigjen,‘Provinciaal cultuurbeleid: op zoek naar een nieuwe rol’, LKCA, 13 april 2017 <http://www.lkca.nl/nieuwsoverzicht/provinciaal-cultuurbeleid-2017-2020> [krigen 8 oktober 2017]. mei each op it “kansen creëren in de samenleving.”Provinsje Fryslân, ‘Begroting 2018, 5.2 Cultuur en erfgoed’, s.a. <https://provinciale-begroting.frl/2018/planning-control/begroting/programma-5-mienskip/5-2-cultuur-en-erfgoed/> [krigen 8 oktober 2017]. Mar gjin keunst. Museum Belvédère hat fan ’t simmer in boekje makke mei details fan skilderijen en Fryske wurden derby, foar in “ynternasjonaal oersjoch fan wurden, bylden, betsjuttingen.”‘111 x Keunst op syn Frysk’, Museum Belvédère, s.d. <https://www.museumbelvedere.nl/winkel/111x-keunst-op-syn-frysk_189/> [krigen 8 oktober 2017]. Mar gjin keunst. Op in boekpresintaasje yn de renomearre boekhannel Scheltema yn Amsterdam, dy’t goed in oere duorre, fan in werútjefte fan de grutste moderne Fryske literator dy’t wy hawwe, Trinus Riemersma, foel net ienris it wurd keunst. Dat koe gewoan fergetten wêze, wis, út de list oanpriizgingen fan net-dreech oant hilarysk. En se presintearren it boek tusken de ôfdieling reisboeken en de roltrep, net typysk artistike omkriten. Mar likegoed: gjin keunst.

Fansels, as der hjoeddedei eat hinget, stiet, klinkt, op in toaniel beweecht of te lêzen is dat it grutte publyk net dalik maklik begrypt, dan neamt dy mearderheid dat “keunst.” Dêrút wurdt ôflaat dat keunst eat is dat net bedoeld is foar it begripen fan elkenien. Dêrom is keunst net foar elkenien.

Dat is in krykkrakkige redenearring—Rachmaninof syn tredde pianokonsert is wiswol bedoeld om gewoan te spyljen ek al kin net ien it—dêr’t it kearnargumint, net maklike begryplikens, fan ûnderboud wurde moat, foar’t jo sjen kinne oft ‘net foar elkenien’ wier of ûnwier is. Wol wier, oardielen Jelle Brouwer en Douwe Tamminga yn 1949 yn ’e ferantwurding fan har Fryske tekstkar foar it fuortset ûnderwiis. “Der is dan ek tige rekken holden mei it opnimmingsformogen dat past by de âldens fan ’e learlingen. ... It twadde diel is mear bidoeld foar de hegere klassen en hat dus ek in biskate litteraire pretinsje.”J.H. Brouwer en D.A. Tamminga, De reinbôge: Lêsboek foar skoalle en hûs, Diel 1 (Grins, Batavia: J.B. Wolters, 1949) 3. Ek om de sekserelatearre ûntfank­likens foar literatuer is tocht; út it rychje skoallen dêr’t it lêsboekje gaadlik foar is binne de beukerkweek en húshâldskoalle weilitten.

Mar leeftydbûne harsenskapasiteit is as ûnderbouwing skrast, en wol troch oertsjûgjende wittenskiplike stipe foar neuroplastisiteit. Net dat de Fryske provinsjebestjoerders noch de foar har fleanende kultuerynstituten fûle foarfjochters binne fan evidence-based policy, mar it bewiis leit der: ynfloeden út de omkriten foarmje de neurale sirkwys. Wy wisten dat nammers al. Want wy seagen en sjogge alle dagen om ús hinne dat bern út hegere sosjaalekonomyske miljeus better leare en har mear ûntjouwe. Dat komt om’t dy bern troch de manier fan grutbringen leare om selektyf it omtinken te rjochtsjen en ôflieding út te skeakeljen en bern út earme húshâldens leare dat minder.Sjoch bygelyks Kurt W. Fisher, Theo L. Dawson en Matthew Schnepps, ‘Plasticity in learning pathways: Assessments that capture and facilitate learning’, yn Antonio M. Battro, Stanislas Dehaene en Wolf J. Singer (red), Human neuroplasticity and education, Scripta Varia 117 (Vatican City: The Pontifical Academy of Sciences, 2011) 100-117, 252. Dêrby komme bern út bettere sosjaalekonomyske omkriten earder as bern út earme omkriten yn oanrekking mei in ryk oanbod oan keunst en it kognityf ferarbeidzjen dêrfan—passive konsumpsje is net genôch—en ’e tinkprestaasjes dêroer foarmje de ûntfanklikens.Chiara Saraceno, ‘Do we need capital accounts for culture?’, Paper presintearre op 'e Joint IEA/ISI Strategic Forum 2014 and Workshop of the High-Level Expert Group on the Measurement of Economic Performance and Social Progress on Intra-generational and Inter-generational Sustainability, Rome, 22-23 septimber 2014, OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development), 2014, 5 <http://www.oecd.org/statistics/measuring-economic-social-progress/Saraceno.pdf> [krigen 8 oktober 2017]. Dy beide prosessen rinne los fan genen—in keunstgen is net fûn, al siket ek de minder shabby kant fan de neurology der o sa omDavid Cox, ‘Are some people born creative?’, The Guardian, 19 septimber 2013 <https://www.theguardian.com/science/blog/2013/sep/19/born-creative-study-brain-hemingway> [krigen 8 oktober 2017].—en ek los fan kalinderâldens.

’t Is dus net sa’n goed idee om boargers as lytse bern te behanneljen. Dat wie wol krekt wat de keunstdemokratisearring út de jierren sechstich woe, want Net wier! rôpen de gesachhawwers. It moast út wêze mei it “dik doen over kunst” want keunst is wiswol foar elkenien.Gjalp fan Joop den Uyl, PvdA, nei oanlieding fan ’e ‘Borgharense stellingen’ 3c, gearkomste Nieuw Links/PvdA en Maastrichtske Provo’s, kastiel Borgharen, 24, 25 en 26 febrewaris 1967. Paul Donker Duyvis, ‘New Babylon: speelmodel voor een nieuwe maatschappij’, yn W.A.L. Beeren, Actie, werkelijkheid en fictie in de kunst van de jaren ’60 in Nederland (Rotterdam: Museum Boijmans Van Beuningen, 1980) 167-176, 170. De politike kar foar keunstsprieding omfette in ynkommen foar alle keunsters en alle boargers in skilderij op ’e skoarstien, plus it oan de hiele befolking útlizzen wat museum­keunst no krekt betsjut, om sa de maatskippij te ferheffen. Mei de rige mappen fan Openbaar Kunstbezit kaam ek de Teleacsearje mei Pierre Janssen, de folksferdiverdearder dy’t de keunst ûnteare, sa klonk de hurde krityk út de keunstkriten wei. Mar de Nederlânske befolking siet sneintejûns mei man en macht foar de tillefyzje mei noch mar twa netten. Allyksa regintesk en tagelyk populêr wiene Henk van Os syn tf-kolleezjes út de jierren njoggentich en twatûzen. Want al gie yn 1990 de beliedsfokus wer nei persoanlikheids­foarming troch ynwijing yn ’e keunst,It doel fan keunst wie keunstpromoasje as beskavend troch persoanlikheids­ûntjouwing yn 1960, keunst­nivellearring yn it ramt fan maatskippijferbettering en sosjale emansipaasje yn 1970, keunstsprieding hân yn hân mei keunstpartisipaasje yn 1980, persoanlikheids­foarming en ynterkultureel bewust­wêzen yn 1990, ynterkultureel bewustwêzen yn 2000 en kultueredukaasje yn 2010. it beskaven kaam meastal net út woldiedigensmotiven wei; it hie in klear maatskiplik doel. Dat de polityk draaide fan oan keunst partisipearje moatten nei partisipearje kinnen, mar dat doel gou likegoed, oars as by bygelyks fytse kinnen, foar elkenien: civic learning.

Keunstbelied foar elkenien kin mooglik wol rjochtfeardige wurde mei it argumint fan de net-sosjaal-heilsume kleau tusken keunstkeunst en geunstkeunst. Keunstkeunst komt sa: net inkeld in beskate mjitte fan wolfeart, mar ek de demokrasy draacht by ta it ûntstean fan keunst dy’t net by it grutte publyk bekend is en net troch elkenien op hannen droegen wurdt, net fan nasjonaal belang is, wol dreech is, ek djoer is—om’t de leafhawwers der net de folle priis foar betelje wolle—en foar net-kenners en net-ynwijden min tagonklik is.Abram de Swaan, ‘Kunstkunst en gunstkunst’, yn Idem, Kunst & staat (Amsterdam: Boekmanstichting, 1990) 33-35. Foar harren is der geunstkeunst, dy’t him rjochtet op de foarkar fan de konsumint. Dat foar elk is der wat, mar it probleem is twafâldich. Earst, wêrom soe de erkende keunstsfear de ûnbedreaunen noch leare wat keunst is, want dat falt net ta, just om’t konsumpsjekeunst sa maklik is—de keunstsprieding is dan ek mislearre. Twad, kommersjele keunst is sa perfeksjonearre dat it amateurs ûntmoediget om sels wat keunstsinnichs te dwaan.Abram de Swaan, ‘Kwaliteit is klasse: De sociale wording en werking van het cultureel smaakverschil’, De Swaan, s.a. [1990] <http://deswaan.com/597-2/> [krigen 8 oktober 2017]. De ûndemokratyske kleau tusken de partisipanten en net-partisipanten oan erkende keunst wurdt sadwaande hieltyd djipper. Wy moatte dat omkeare, is it tinken, foar’t boargers net mear fan ’e iene nei de oare kant ljeppe kinne.

Mar de fraach is oft dat yn de maatskippij sa’t wy dy kenne net al lang sa fier is. Makket net út oft jo fan betinken binne dat sosjale stratifikaasje ûnmisber is foar it glêd wurkjen fan de maatskippij of just dat stratifikaasje liedt ta konflikt, dy stratifikaasje is der. Dy wie der al doe’t Plato yn ’e fierde ieu foar nul syn keunst­nivellearing bewurde, wat in ramp wie foar de âld-Gryskske keunstnersMartin Heidegger, ‘The origin of the work of art’, yn Julian Young en Kenneth Hayes (red.), Off the beaten track (Cambridge: Cambridge University Press, 2002) 1-56 (oersetting fan Holzwege (Frankfurt: Vittorio Klostermann, 1950)); Martin Heidegger, Die Technik und die Kehre (Pfullingen: Neske, 1962) 13 et passim.—net dat de Fryske kultuerdeputearre noch de foar har fleanende hofdichters oerhingje nei skiednis-ynformearre belied, mar it bewiis leit der. Salang’t wy der ekonomysk foardiel by ha—provinsje Fryslân stuts miljoenen yn festivals wylst de banegroei efterbliuwt en dus de lykweardiger maatskiplike kânsen—salang sil de reproduksje fan ’e sosjale stratifikaasje der wêze.Pierre Bourdieu, ‘The forms of capital’ [1983], yn: A.H. Halsey, H. Lauder en P. Brown (red.), Education: Culture, economy, society (Oxford: Oxford University Press, 1997) 46-58, 48. Al falle sosjale stratifikaasje en kultuerkonsumpsjestratifikaasje net perfekt gear, ek hjoed, nettsjinsteande desennia fan sterk op yndividuele kar rjochte neoliberalisme, is kulturele konsumpsje hielendal gjin utering fan yndividuele kar en smaak, mar gewoan de troch­wurking fan sosjale klasse.Tak Wing Chan en John H. Goldthorpe, ‘Social stratification and cultural consumption: The visual arts in England’, Poetics 35 (2007) 168-190, 184-185 <http://users.ox.ac.uk/~sfos0006/papers/poetics2007.pdf> [krigen 8 oktober 2017]; Vladimír Bína en Teunis IJdens, Social participation and cultural policy: a position paper (Den Haag: OCW, 2008) 3. Boppedat uteret sosjale klasse him net yn hoe smel of breed oft de kulturele konsumpsje is, mar yn wol kultuer konsumearjen of dat net dwaan.Tak Wing Chan en John H. Goldthorpe, ‘Social stratification and cultural consumption: The visual arts in England’, Poetics 35 (2007) 168-190, 184-185 <http://users.ox.ac.uk/~sfos0006/papers/poetics2007.pdf> [krigen 8 oktober 2017]. Oplieding blykt noch altyd it meast beskiedend.European Union, Culture statistics, 2016 edition (Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2016); ek yn it ûndersyk fan Chan en Goldthorpe, 2007, blykt oplieding de grutste faktor foar kultuerkonsumpsje en ek de OECD-paper fan Chiara Saraceno, ‘Do we need capital accounts for culture?, 2014, neamt oplieding as de wichtichste faktor. Dus tink mar net dat leechoplate klassen dy’t kultuer út de wei gean keunst konsumearje sille.Heechlearaar Keunst en Kultuer oan ’e Erasmus Universiteit Koen van Eijck besiket al jierren om de distinksjeteory fan sosjolooch Pierre Bourdieu te relativearjen. Oplieding is wol keppele oan sosjale klasse en kultureel kapitaal, már it eardere idee dat hege en lege kultuer inoar bite strykt neffens Van Eijck net, want minsken mei in soad kultureel kapitaal konsumearje ek lege kultuer. Ek út kwantitatyf ûndersyk docht bliken dat de ‘omnivore consumers’ foar ‘non-consumers’ oer stean. De útkomsten befêstigje dus net Bourdieu syn befiningen (op grûn fan ûndersyk út de jierren sechstich) dat lege klassen har eigen low-brow kultuer genietsje en hege klassen har high-brow kultuer dy’t tagong jout ta al it maatskiplik weardefol guod, mar se befêstigje Bourdieu wol yn dat oplieding beskiedend is foar kultureel kapitaal. Kultuerferheffing op skoalle (kultueredukaasje) is dus ûnmooglik as de learkrêft temin kultureel kapitaal hat. Dat kin troch de lege status fan it ûnderwiis goed it gefal wêze, mar nei de kultuerpartisipaasje fan de learkrêft is yn Nederlân gjin ûndersyk dien. De essinsjele rol fan de learkrêft by oerdracht fan kultureel kapitaal yn it ûnderwiis is de reden is dat de hege maatskiplike laach syn bern nei statusskoallen tasjoert, mei trochgeans heger oplate learkrêften. Sjoch Sanne Helbers, ‘“Zodra het kunst en cultuur heet, denken mensen dat het wit en ver weg is”’, KCR (Kenniscentrum Cultuureducatie Rotterdam), 24 april 2017 <https://kc-r.nl/kcr-vertelt/zodra-het-kunst-en-cultuur-heet-denken-mensen-dat-het-wit-en-ver-weg-is/> [krigen 8 oktober 2017].

Want “Art is difficult”, seit skilder-byldhouwer Anselm Kiefer. “It’s not entertainment. There are only a few people who can say something about art – it’s very restricted.”Alex Needham, ‘Anselm Kiefer: ‘Art is difficult, it’s not entertainment’’, The Guardian, 9 desimber 2011 <https://www.theguardian.com/artanddesign/2011/dec/08/anselm-kiefer-art-white-cube> [krigen 8 oktober 2017]. Dy dregens is de keunst sels miskien net te ferwiten, al is keunst just keunst om’t jo gjin sizzenskip hawwe oer syn definitive betsjutting, mar it is logysk dat minsken dy’t nea mei keunst yn oanrekking komme der neat fan begripe. In keunst- of estetikastúdzje nimt fjouwer jierren fan it libben. Mar wat oer keunst sizze kinne yn holistyske sin, foarby it skoalsk ûntleden fan stikjes keunstmateriaal, freget net sasear om in langere rûte as om in konstant 24/7 miljeu fan trening—psst Fryslân: it útwreidzjen fan de literêre kweekfiver Ensafh ta acht­entritich redaksjeleden sil gjin spat helpe. Keunst is ommers it ûnderwerp fan teoretysk bespegeljen, kritysk ûndersyk en yngeande praktyk sûnt op syn minst de Fenus fan Willendorf. Dat is folle langer as dat der dieltsjesfysika bestiet. Dochs hearre jo minsken selden kleien dat kwantumfjilden sa dreech binne. Politisy roppe net om it hoartsje dat om dy reden, dat it net foar elkenien begryplik is, mar opholden wurde moat mei it stypjen fan dy linkse hobby fan ’e kearnfysika.

Al mei al, dat keunst dreech is as eigenskip fan keunst, witte wy net en docht der net ta. Want beskiedend is dat der mar in pear minsken binne dy’t har ferdjipje yn keunst. Dy ferdjippers fine jo net moai demokratysk ferspraat oer alle klassen mar hieltyd wer by de elite, wat komt om’t wy kieze foar sosjale stratifikaasje. Lykwols lykje wy net te kiezen foar alle gefolgen fan dy stratifikaasje, lykas dat wy net inkeld tusken reisboek en roltrep, mar oeral op ’e wrâld sjogge dat de aldermeaste minsken net minder belang by eat ha koene as by keunst. Dus prate wy dêr gewoan net oer, oer keunst.